Geri

Biyolojide Evaporatif (Buharlaşmalı) Serinleme

Serinleme yöntemleri canlılara başka şekilde mümkün olmayacak çok farklı çevre sıcaklarına dayanma olanağı tanır. Canlılar ışıma, ısı yayım ve ısı iletimi dahil olmak üzere kendilerini serinletecek birçok mekanizmaya sahiptir. Evaporatif serinleme ise canlıların sıcak hava salınımı yaparak yüksek sıcaklıklara dayanabildikleri başka bir yöntemdir.

Evaporasyon nasıl çalışır?

Evaporasyon sıcak sıvının (canlılarda ter) daha serin bir havayla karşılaması esnasında meydana gelir. Evaporasyonda, sıvı ısınır ve gaza dönüşmeleri için yeterli miktarda molekül hareketi üretir. Daha fazla ısı farkı daha yüksek oranda evaporasyon oranı demektir. Serin bir nesnenin sağladığı evaporasyon oranı artan yüzey alanı ve yüzey üzerindeki hava akışı ile daha da yükselecektir.

Evaporatif Serinleme Nasıl Çalışır?

Bir sıvı gaz formuna dönüştükçe kalan sıvı daha az enerji içerir (bir başka ifadeyle moleküller daha yavaş hareket ederler). Bu da deriyi ve dolayısıyla deri altındaki kan akışını serinletir.

Evaporatif Serinlemenin Kullanım Şekilleri

Köpekler (ve ceylanlar ve kuşlar gibi diğer hayvanlar) vücut sıcaklıklarını düşürmek için kesik kesik hızlı soluma yaparak evaporatif serinlemeyi kullanırlar. Dilin üzerindeki bir miktar salya buharlaşırken diğerleri soğur. Serin salya dildeki kan kanallarıyla temas edince etkin bir şekilde kanı serinletmiş olur. Sonrasındaysa bu serin kan önemli organlara doğru gider ve onları serinletir.

Evaporatif Serinlemenin En Uygun Durumu

Evaporatif serinleme oranı hava akışına bağlıdır; köpeklerde dilin üstünden yapılan kesik kesik hızlı soluma sadece ağzın açılmasından çok daha hızlı bir şekilde havayı dışarı boşaltır. Dili yassılaştırarak ve genişleterek serinletilen daha geniş bir yüzey alanı oluşur ki bu da evaporatif serinlemenin etkisini artıran bir faktördür.

Evaporatif Serinlemenin Diğer Örnekleri

Akbabalar bacakları üzerindeki nemi artırmak için kendi üzerine idrarını yaparlar. Böylece idrar buharlaştıkça akbaba serinlemiş olur. Kuşlar da boyun bölgelerini titreterek havanın ağızlarına hızla girip çıkmasını sağlarlar, bu hareket evaporatif serinlemeyi artırır. Ayrıca, filler gibi hayvanlar vücutlarını ıslatarak evaporatif serinlemeyi kullanan bir diğer canlı türüdür.